Whiskytermen : begrippen om mee uit te pakken

Close up van whiskytermen op een fles Glenlivet Nadurra single malt whisky

Alle whiskytermen die er zowat bestaan, zijn hier te vinden.

Algemene termen, soorten whisky, het productieproces, het bottelen, afkortingen, etc…

Hier vindt u het antwoord

Bent u nieuw in de whiskywereld?

Dan kunnen deze veel voorkomende whiskytermen u al een heel eind op weg helpen. Een soort whisky encyclopedie staat hier tot uwer beschikking.

Ook voor ervaren drinkers kan deze lijst zeer handig zijn, om hun geheugen nog eens op te frissen of om rond te struinen in de vele begrippen en whiskytermen die de whisky wereld rijk is.

Whiskytermen : Algemene termen

ABV

Staat voor :  Alcohol By Volume.

Wordt gebruikt om het alcoholpercentage van een sterke drank (ook ‘spirit’ genoemd) uit te drukken.

Angels’ share / het Engelendeel

Het deel van de whisky dat in de loop der jaren, onder invloed van het klimaat, verdampt doorheen het vat.

zie ook Angels’ Share

Dram

Schotse term voor een glas whisky. Een dram duidt eigenlijk de hoeveelheid whisky per glas aan, dit is een flexibele maateenheid.

Gezien elke whisky drinker de eenheid waar hij/zij zich comfortabel bij voelt, zelf bepaalt.

Een gemiddelde dram bestaat uit ongeveer 1,5 tot 2cl.

Excise Duty

Zo wordt de Britse tax op alcohol genoemd.

Old Bottle Effect

Een effect dat een smaakverandering zou teweegbrengen bij oude ongeopende whiskyflessen, en dit onder invloed van zuurstof. 

Manager’s dram

Dit is een specifieke botteling die wordt geproduceerd om het vakmanschap van een distilleerderij te etaleren.

De whisky wordt samengesteld via een selectie van hun allerbeste vaten, en daar hangt bijgevolg een hoog prijskaartje aan vast.

Master Blender

De persoon die voor een distilleerderij werkt en op wetenschappelijke manier whisky’s selecteert en ‘blend’ om een mengeling te bekomen van de best mogelijke kwaliteit.

Moonshining

Whiskyterm voor het illegaal stoken van whisky. Dat werd destijds vooral ‘s nachts gedaan, vandaar de naam.

Mothballed distillery / zwijgende distilleerderij

Dit is een distilleerderij die (tijdelijk) geen whisky meer produceert.

Nosing & Tasting (N&T)

Een whisky proeverij, met het ruiken en proeven dat erbij hoort.

NAS/Non Age Statement

Een tegenwoordig veel gebruikte wijze om een (jonge) leeftijdsaanduiding op de whisky te vermijden.

Is tegelijkertijd ook een gecontesteerde methode om aan de stijgende vraag naar Single Malt te voldoen.

zie ook NAS/Non Age Statement

Ooomph

Uitdrukking die vaak in recensies gebruikt wordt, om aan te geven of de desbetreffende whisky ‘krachtig’ genoeg is qua smaak.

Independent Bottler / Onafhankelijke Bottelaar

Bedrijf dat vaten whisky opkoopt en onder eigen label (al dan niet voorzien van de naam van de distilleerder) op de markt brengt.

zie ook onafhankelijke bottelaars’

On the rocks

Controversiële  manier van whisky drinken, namelijk door toevoeging van één of meerdere ijsblokjes (rocks).

Dit wordt wel eens gedaan bij bijv. een Amerikaanse blend, maar dit is echter absoluut af te raden bij een Single Malt Whisky.

Poteen

Keltische benaming van de whisky die vroeger illegaal gestookt werd.

Proof

Oudere whiskyterm, die nu vervangen is door ABV.

Is eigenlijk een Amerikaanse schaal waarop het alcoholpercentage wordt weergegeven.

  • 100 Proof was 50%.
  • 101 Proof betekende dan een ABV van 50,5%.

Wordt heel af en toe nog gebruikt in de U.S.A.

Phenols / fenolen

Dit zijn de chemicaliën die vrijkomen via de rook ontstaan vanuit de turfverbranding (tijdens het mouten).

De hoeveelheid wordt uitgedrukt in Parts Per Million. Hoe hoger de PPM, hoe rokeriger de whisky smaakt.

zie ook Turf whisky’

PPM

Parts Per Million.

De wetenschappelijke maat om de hoeveelheid phenols in een whisky te meten, die door het branden van turf werden opgenomen.

zie ook Turf whisky’

Scotch

Beschermde benaming voor een Schotse (single malt) whisky.

Slainte

Ook Slainte Mhath.

De in Ierland en Schotland gebruikte term voor ‘proost’ of ‘gezondheid’.  Spreekt men uit als ‘slawn-cha’.

Snifter

Een tulpvormig glas, te vergelijken met een sherryglas, dat ideaal gevormd is om whisky te proeven.

Het heeft een brede basis met een versmalling naar de rand toe om de aroma’s beter te kanaliseren.

zie ook ‘whisky leren proeven als een expert

Straight / neat

De whisky puur drinken, dus zonder toevoeging van water of ijs. Soms ook ‘straight up’ genoemd. Dit laatste is meer een Amerikaanse term.

zie ook ‘whisky leren proeven als een expert’

Tumbler

Amerikaans type whiskyglas : breed, met vlakke dikke bodem zonder vernauwing naar de rand toe. En dus met een grote opening. Enkel geschikt om Amerikaanse blends te drinken.

Niet geschikt voor een Single Malt.

zie ook ‘whisky leren proeven als een expert’

Turf / peat

Brandstof die van oudsher wordt gebruikt om de huizen te verwarmen, maar ook in het productieproces van whisky.

Deze brandstof, bestaande uit samengeperste dode planten, geeft een bepaalde rokerige smaak aan de whisky af.

zie ookTurf whisky

Vanillins

Natuurlijke oliën die het vat afgeeft aan de spirit en zo bijdraagt aan de specifieke smaak en kleur van de whisky.

zie ook ‘het whiskyvat, en de invloed ervan’

Vintage

Jaargang van een whisky distillaat. Wordt niet altijd gebruikt. De meeste Single Malt Whisky’s hebben wel een leeftijd (minimum leeftijd van de whisky die voor de botteling gebruikt is).

Whisky / Whiskey

Technisch gezien kan elk distillaat van gerst (mout) of graan, dat minimaal drie jaar gerijpt heeft in een vat, de term whisk(e)y dragen.

White Dog

Amerikaanse benaming voor ‘new make spirit’.

Dit is het uiteindelijke resultaat van het productieproces, “de jonge spirit”, die nu klaar is om te rijpen in het vat.

Whiskytermen : soorten whisky

zie ook soorten whisky’

Blended whisky

Dit kan van verschillende distilleerderijen en verschillende leeftijden zijn.

Het is een mengsel (blend dus) van malt- en grain whisky’s, afkomstig uit verschillende distilleerderijen en/of van verschillende leeftijden.

De smaak van een Blended Whisky is dikwijls wat meer afgevlakt dan bij een Single Malt.

Single Malt Whisky

Malt (of mout in het Nederlands) is ‘gemoute gerst’ oftwel ‘ontkiemde gerst’.

Single Malt Whisky  is dus een whisky die voor 100% uit mout bestaat (dus geen graan of andere grondstof) én van één en dezelfde distilleerderij afkomstig is.

Deze worden over het algemeen beschouwd als de beste whisky’s, met de meest uitgesproken smaak.

Pure Malt / Vatted malt / Blended malt

Deze 3 whiskytermen worden door elkaar gebruikt, maar betekenen hetzelfde.

Dit is een mengsel van uitsluitend malt whisky’s.

Het betreft dus wel degelijk een blend, maar wel één die enkel uit twee of meerdere Single Malts mag bestaan.

Ze worden samen opnieuw op vat gebracht om na te rijpen.

In tegenstelling tot blended whisky bevat een Pure Malt dus geen graanwhisky’s.

De Single Malts kunnen van één of meerdere distilleerderijen afkomstig zijn en ook verschillende leeftijden hebben.

Grain whisky

Whisky die gestookt is met graan (veelal maïs), in plaats van gerst als hoofdbestanddeel. Wordt voornamelijk in de States geproduceerd.

Single Grain whisky

Mengsel van grain whisky’s, gestookt van één graansoort, die afkomstig zijn van één distilleerderij en van één jaargang.

Rye whiskey

Amerikaanse whiskey die meer dan de helft uit gerst gestookte whiskey bevat.

Whiskytermen : het productieproces

zie ook ‘het productieproces : van mouten tot botteling’

Barley / Gerst

Dit is de belangrijkste grondstof voor Single Malt Whisky.

Beslag

Dit is mout dat vermengd wordt met heet water.

Dit gebeurt in de moutkuip (of ‘mash tun’).

Feints

Whiskyterm voor het laatste deel van het destillaat uit de destilleerketel. Bevat veel water en is laag in alcohol.

Dit deel wordt dan ook niet verder bewerkt maar opnieuw gedestilleerd.

Het eerste deel wordt ‘foreshots’ genoemd, het middelste deel ‘heart’, het laatste deel ‘low wines’.

Foreshots

Het eerste deel van het distillaat (dat uit de low wines komt), en tè veel vluchtige stoffen bevat.

Dit deel wordt niet verder bewerkt maar teruggevoerd en opnieuw gedistilleerd (het middelste deel wordt heart genoemd, het laatste deel feints).

Fresh spirit / new spirit/ new make spirit / white dog / white whiskey

Dit is het eindproduct van de laatste distillatieketel.

Hier worden dus verschillende whiskytermen voor gebruikt. De laatste 2 zijn vooral Amerikaanse termen.

Je zou dit product ‘nieuwe whisky’ kunnen noemen, en is nu klaar om op het vat te rijpen voor een bepaalde tijd (minstens 3 jaar om whisky genoemd te mogen worden).

In sommige gevallen wordt de whisky ook zo verkocht (dus zonder rijping). Dit heeft nog een heldere kleur, vandaar de verschillende whiskytermen zoals ‘white dog’ en ‘white whiskey’.

Echter, officieel mag dit geen whisky genoemd worden.

Gisting / Fermentatie

Het proces waarbij suikers in alcohol worden omgezet.

Bij whisky is dat de wort die door toevoeging van gist een alcoholhoudende vloeistof, genaamd wash, wordt.

Green malt

Gerst die wel al wat gekiemd is, maar nog niet gedroogd.

Grist

Dit is gewoon gemalen mout. Is een soort brij die ontstaat wanneer water aan mout wordt toegevoegd.

Dit doet men om wort te bekomen, die op zijn beurt dan verwerkt kan worden tot wash. Deze wordt dan uiteindelijk gedistilleerd.

Heart / Middle Cut

Wanneer de low wines worden gedistilleerd, is dit het middelste deel ervan. Het eerste deel wordt dan foreshots genoemd, het laatste deel feints. Deze laatsten worden bij de volgende batch (van low wines) gevoegd voor verdere distillering en dus gerecupereerd.

Enkel de heart (of middle cut) wordt gebruikt voor het verdere product.

Low Wine

Het gedestilleerde eindproduct na de eerste destillatie.

Tijdens het distilleerproces wordt de wash verdampt in het 1ste distilleervat, ‘de washstill’.

De damp stijgt op in de nek van de still en condenseert opnieuw. Deze vloeistof wordt de low wine genoemd.

De low wine gaat dan naar het 2de distilleervat, de zogenaamde ‘spirit still’.

Mash tun

Mengkuip (dikwijls grote tank van roestvrij staal) waarin gemalen mout met warm water wordt gemengd om wort te vormen.

Deze gaat naar de washback om te gisten.

Malt / mout

Gekiemde gerst.

Moutvloer

Hier wordt de mout uitgespreid op de vloer waaronder (turf)vuur wordt gestookt.

Door de warmte hiervan stopt het kiemproces en trekt de rook in de gemoute gerstekorrels.

Pot Ale

Residu dat overblijft in de ketel na de eerste distillatie.

Dit bevat geen alcohol meer en wordt in geperste vorm als veevoeder gebruikt.

Pot Still

Distilleerketel die gebruikt wordt om Single Malts te produceren. Dit is de eerste ketel van de twee (of soms 3).

Ze zijn gemaakt uit koper met een ronde potvorm aan de basis, waarin de wash verhit wordt.

Sour mash

Fase in het distilleerproces waarbij een deel van het vorige distillaat wordt toegevoegd.

Spent Lees

Afval van het distillaat.

Spirit

Hiermee wordt het distillaat genoemd dat op vaten gerijpt wordt.

Het distillaat krijgt pas de benaming whisky nadat het minimaal drie jaar gerijpt heeft.

Spirit Safe

Een koperen kast met glas, waardoor de spirit tijdens de distillatie loopt.

De spirit safe wordt door de stillman gebruikt om de low wines te scheiden van de foreshots en feints.

Spirit Still

De tweede still (distileervat) waarin de low wines van de wash verder worden gedistilleerd tot een spirit met een alcoholgehalte tussen de 64% en 69%.

Het bekomen distillaat wordt in drie delen opgesplitst : de foreshots, de heart en de feints. 

Enkel de heart van dit distillaat wordt gebruikt voor rijping, de andere worden terug aan de low wines toegevoegd voor verdere distillatie.

Still

Distilleervat of distillatiekolf.

Stillman

De persoon die op vakkundige wijze de heart van de foreshots en feints scheidt nadat deze uit de low wines zijn gedistilleerd, en nadien overhevelt naar de eiken vaten voor rijping.

Wash

Wanneer wort en gist samengevoegd worden, worden de suikers uit de wort omgezet in alcohol.

De vloeistof krijgt dan de naam wash en wordt afgekoeld in de washback. Daarna wordt de wash overgeheveld in de washstill om te distilleren.

Washback

Een groot vat, traditioneel uit hout maar tegenwoordig steeds meer uit roestvrij staal gemaakt.

Hierin vindt het gistingsproces plaats (het gemalen mout wordt vermengd met warm water en gist).

Wash Still

Het distilleervat waarin de wash wordt verwerkt. Dit is het eerste vat.

Het bekomen distillaat wordt de low wine genoemd.

Deze wordt dan overgeheveld naar het tweede vat, de zogenaamde Spirit Still.

Worm

Ronde, gedraaide koperen condensor die meestal is aangebracht aan de buitenzijde van het ketelhuis.

Vaak bevindt deze zich in een vat met koud (stromend) water.

Wort

Mengsel van gemalen gerst en warm water.

Hier worden o.a. de suikers uit de gerst in het water opgelost alvorens te worden overgepompt in de wash back.

Whiskytermen:  het bottelen

zie ook ‘het productieproces : van mouten tot botteling’

zie ook ‘het whisky vat, en de invloed ervan’

Bottelen

Dit is het overhevelen van het vat naar flessen. Timing is hier heel belangrijk. Het is een kunst om op het juiste moment, de whisky af te bottelen. Het is de ‘Master Distiller’ die dit moment bepaalt (afhankelijk van stalen die hij uit het vat afneemt) wanneer de ‘spirit’ klaar is om gebotteld te worden. In Schotland moet de whisky wel minstens 3 jaar op het vat gelegen hebben, om ‘whisky’ genoemd te mogen worden.

Meestal wordt de whisky ‘afgezwakt’ tot 40, 43 of 46% (dit zijn veel voorkomende percentages, andere percentages kunnen natuurlijk ook). Dit wordt meestal gedaan om de whisky iets toegankelijker te maken. Ook is het zo dat veel distilleerderijen menen dat hun bepaalde whisky, op een bepaald alc%, het best tot zijn recht komt.

Men kan er ook voor kiezen om dit niet te doen, en om de whisky op ‘vatsterkte’ (oftwel ‘Cask Strength’) af te bottelen.

Dit ‘afzwakken’ van de whisky, noemt men versnijden of cutten.

Cask Finish

Het gebruik van een andere vatsoort voor een extra rijping, bijvoorbeeld Port- of Madeiravaten. Ook een Sauternes finish (witte wijnvaten) wordt soms gebruikt. En nog vele andere uiteraard.

Cask Strength (zie ‘vatsterkte’)

Chill filtration / chill filtering / koude filtratie

Dit is een techniek waarbij, vlak voor het afbottelen, de whisky tot net onder nul graden wordt afgekoeld. Er ontstaat dan een troebeling die wordt weggefilterd. Dit voorkomt achteraf vertroebeling in het glas als water zou worden toegevoegd.

Dit is een puur esthetische maatregel. Echter vaak gecontesteerd omdat het bepaalde smaken en geuren zou wegnemen uit de whisky. Bij de betere Single Malts wordt deze techniek dus nagenoeg nooit toegepast. Ook Independent Bottlers (onafhankelijke bottelaars) zweren deze techniek af.

Je kan dit nagaan wanneer er op de fles vermeldt staat : ’no chill filtering’. Deze techniek is dan niet toegepast, wat meestal een goed teken is.

Coloring

Net zoals ‘chill filtration’ is dit een estetische maatregel : door toevoeging van (een kleine hoeveelheid) basische karamel kleurstof E150 worden sommige whisky’s voorzien van een mooie(re) kleur.

Omdat het een zoete smaak heeft, gaan we ervan uit dat deze toevoeging ook een lichte smaakwijziging teweegbrengt.

Independent Bottlers (Onafhankelijke Bottelaars) gaan deze techniek zelden of nooit gebruiken.

Je kan dit nagaan wanneer er op de fles vermeldt staat : ‘no colouring’

Cutten / versnijden

Het ‘afzwakken’ van de whisky met water tot bijv. 40, 43 of 46% alcohol (veel voorkomende percentages).

First fill

Een gebruikt vat (voor bourbon of sherry bv.) dat voor de eerste gebruikt wordt om whisky te rijpen.

Second fill

Een vat dat voor de tweede maal gebruikt wordt om whisky te rijpen.

Third fill

Een vat dat voor de derde maal gebruikt wordt om whisky te rijpen.

Refill cask

Een whiskyvat dat al eerder is gebruikt voor het rijpen van whisky (reeds meer dan 3 x gebruikt).

Finishen

Het, na het initiële rijpingsproces, opnieuw laten rijpen in een ander type vat.

Fust

Synoniem voor eikenhouten vat waarin de whisky gerijpt wordt.

Hogshead

Inhoudsmaat van een type vat : ongeveer 275 liter.

Marriage

Het rijpen van twee of meer verschillende whisky’s in één vat. Een fase tijdens het blenden.

Octave

Inhoudsmaat van bepaald een type vat: 45-68 liter. Dit zijn één van de kleinere vaten.

Onversneden

Niet aangelengd met water.

Whisky waarvan het alcoholpercentage na rijping op het vat niet teruggebracht is tot een bepaald alcoholpercentage alvorens gebotteld te zijn.

Port Pipe

Vat waarin eerder port gerijpt heeft. Inhoud 500 liter.

Quarter

Inhoudsmaat van een bepaald type vat: 127-159 liter.

Single barrel

Dit is een Single malt whisky die uitsluitend uit één vat afkomstig is

Single cask

Botteling van één specifiek vat.

Een vat kan tot wel 700 flessen bevatten, naargelang het type van het vat, de leeftijden de dichtheid van het vat.

Hoe ouder, hoe minder whisky er in het vat zit (ook afhankelijk van het ‘Angels’ Share’)

Vat

Eiken ton, ook fust genoemd, waarin de spirit rijpt om whisky te worden.

Vatsterkte of  ‘Cask Strength’

Deze whisky is ‘op vatsterkte’. Men bedoelt hier eigenlijk het alcoholpercentage mee dat de whisky heeft op het moment dat hij het vat verlaat.

Afhankelijk van de leeftijd kan dit oplopen van 40% tot zelfs 65% ABV. Hoe jonger de whisky, hoe hoger het alc%.

Enkele andere termen die af en toe gebruikt worden : Full Strength, Straight from the cask, Straight from the wood. 

Warehouse

Letterlijk: warenhuis. De opslagplaats waar de vaten whisky worden bewaard tijdens de rijping. De temperatuur en vochtigheidsgraad worden hier nauw in het oog gehouden. De plaats waar de vaten liggen (dus denk bijv. aan de hoogte) heeft dus ook een invloed op het rijpingsproces.

Whiskytermen : Algemene afkortingen

ABV: Alcohol by volume (alcohol volumeprocent)

CS: Cask Strength (sterkte van het vat)

CF: Chill-Filtered  (zie ook ‘NFC’)

DB: Distillery Bottling (ook OB)

FF: First Fill

FWP: French Whore Perfume (een geur die bekend is van Bowmore uit de jaren 80. Lavendel)

IB: Independent Bottler (onafhankelijke bottelaar)

NAS: No Age Statement

NCF: Non Chill-Filtered (zie ook ‘CF’)

OB: Official Bottling

OBE: Old Bottle Effect

ppm: Parts per million

PX: Pedro Ximenez sherry

QC: Quarter Cask

SC: Single Cask

SM: Single Malt

yo: Years Old (leeftijd van een whisky)

Vaten met hun inhoud (gemiddeld)

Barrel / ASB: 185 liter (meestal een ex-bourbonvat)

Butt: 500 liter (meestal een ex-sherryvat)

Pipe: 500 liter (meestal een ex-portvat)

Hogshead / “Hoggie”: 250 liter

Afkorting en bijnaam van de distilleerderij

Bunna: Bunnahabhain

HP: Highland Park

Laddie: Bruichladdich

Laga: Lagavulin

PC: Port Charlotte

PE: Port Ellen

Laffie: Laphroaig

Corry: Ardbeg Corryvreckan

Oogie: Ardbeg Uigeadail

Onafhankelijke bottelaars en bottelseries

AC: Alambic Classique

ADE: Adelphi

AM: Asta Morris

ANHA: Anam na h-Alba

Arc: Archives

BA: Blackadder

BBR: Berrys Bros. & Rudd (ook BR of BB&R)

Bd: The Bonding Dram

BOS: Berry’s Own Selection

CAD: Cadenhead

CB: Compass Box

CC: Coopers’s Choice óf Connaisseurs Choice

CHIEF: Chieftain’s

CM: Càrn Mòr, Morrison & Mackay

CWC: Creative Whisky Company

CWL: Chester Whisky & Liqueur Company

DD: Daily Dram

DE: Dun Eideann

DE: Classic Malts Distillers’ Edition

DL: Douglas Laing

DR: Dewar Rattray

DT: Duncan Taylor

EL: Eiling Lim

FC: First Cask by W.I.N.

FF: Flora & Fauna (Diageo)

G&M: Gordon & Macphail

HB: Hart Brothers

JW: Jack Wieber

JWWW: Jack Wiebers Whisky World

KiW: Kintra Whisky

LMDW: La Maison du Whisky

LS: Liquid Sun

MBa: Maltbarn

MoS: Malts of Scotland

OMC: Old Malt Cask

PL: Peerless Collection

PRO: Provenance

RM: Rare Malts

Sa: Samaroli

SCO: Scott’s Selection

SIG: Signatory

SMoS: Single Malts of Scotland (ook SMS)

SMWS: Scotch Malt Whisky Society

SS: Silver Seal

SV: Signatory Vintage

TAA: The Auld Alliance

TB: The Bottlers

TI: Thosop Import

TWA: The Whisky Agency

TWE: The Whisky Exchange

TWF: The Whisky Fair

TWM: The Whisky Mercenary

TWm: The Whiskyman

VCWC: Van Compernolle Whisky Club

vW: van Wees (The Ultimate)

W-F: Whisky-Fässle

W&M: Wilson & Morgan

WD: Whisky Doris

WIN: Whisky Import Nederland

Wy: Wemyss Malts (ook WM)

Overige bedrijven en evenementen

MMA: Malt Maniacs Awards

RMW: Royal Mile Whiskies

SWA: Scotch Whisky Association

TWE: The Whisky Exchange

WWA: World Whisky Awards

Tot slot

Wij hopen u met deze whiskytermen wat wijzer te hebben gemaakt.

Onthoud en gebruik deze op regelmatige basis en uw kennis over alles wat met whisky te maken heeft, zal verbreden.

Deze whiskytermen vormen een goede basis om een expert te worden in de wereld van Single Malt Whisky.

 

Related post

Leave a Comment

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.