Whisky smaken en aroma’s : in alle geuren en kleuren

Een deel van houten whiskyvat, met flessen van mout, malt en granen

De vele verschillende whisky smaken en aroma’s zorgen ervoor dat ze veruit de populairste spirit is die er bestaat.

Het is deze oneindige variëteit die deze drank zo superieur maakt.

 

Een intro in een enorm diverse wereld

Wat whisky (en zijn daarbijhorende whiskysmaken en aroma’s) zo aantrekkelijk maakt en iets extra geeft t.o.v. andere dranken, is dat de variëteit in deze godendrank oneindig groot is.

Het is dan ook razend interessant om als whisky liefhebber, of je nu nog maar net begint of ondertussen een ervaren rot bent, de eigenschappen van whisky te verkennen en te ontdekken.

Waarom vind je nou net die Bunnahabhain lekker, terwijl je bijv. een bepaalde Bruichladdich maar niets vind?

Sommigen houden van peated whisky, zoals Ardbeg, Laphroaig en Lagavulin.

 

Anderen zijn verzot op fruitige en volle whisky zoals Arran en Glendronach.

Onze smaken verschillen natuurlijk van persoon tot persoon. Maar strikt genomen kan je whisky eigenlijk niet ‘niet lusten’.

Waarom? Simpelweg omdat in whisky zowat alle smaken en aroma’s kunnen zitten, die je in het dagelijkse leven ook tegenkomt.

Het is gewoon een kwestie van gewoon worden aan het alcoholpercentage van whisky. Maar geloof me : dit gaat vrij snel.

 

Het omschrijven van whisky

Veel whisky reviewers goochelen graag met eindeloos veel termen van smaken, geuren enzovoort. De meest exotische termen komen aan bod.

Laat je hier niet door ontmoedigen. Dit vergt jarenlange oefening en de daarbij horende ervaring. En zelfs dan is het moeilijk om zoveel componenten uit één bepaalde whisky te halen.

Maar hoe begin je er dan aan? Hoe benoem je de kleur van whisky? of de whisky smaken? of de aroma’s?

 

Termen als fruitig, rokerig of bloemig zijn vaak goed te herkennen, ook voor de wat minder ervaren of getalenteerde proevers.

Daarbovenop wat terminologie en de ambitie om je smaakpapillen aan het werk te zetten kan zeker al helpen!

 

De kleur van whisky

Doorgaans kunnen we stellen dat veel whisky’s een kleur hebben die we ‘amber’ kunnen noemen.

De kleur van onze lievelingsdrank is een resultaat van het rijpingsproces. In het begin is de whisky (dan nog ‘new spirit’ genoemd) kleurloos, en krijgt pas haar karakteristieke tint als gevolg van het rijpen in een bepaald type vat.

In onderstaande afbeelding ‘whisky colour bar’ van Whiskymagazine zien we alle kleuren die whisky kan bevatten.

De kleurenkaart van whiskyWhisky colour bar’  – Bron : www.whiskymag.com

Stel dat een whisky een aantal jaren gerijpt heeft in bijv. een ex-Bourbon vat, dan zal deze een lichtere kleur hebben dan wanneer dezelfde whisky in een ex-Sherry vat gerijpt heeft. Een Sherry vat geeft immers een meer donkere (rode) kleur af.

 

Factoren die invloed hebben op de kleur van whisky :

  1. Klimaat waarin de vaten liggen om te rijpen

Een milder klimaat zoals in Schotland en Ierland, zorgt voor een lichtere whisky met minder kleur- en smaakvariatie (tenminste als je het vergelijkt met dezelfde rijpingsduur in een warmer klimaat).

Hun voordeel is dan weer dat door het koudere klimaat, hun Angels’ Share lager ligt, en dus hun whisky langer kan rijpen op het vat.

Extremere temperatuurschommelingen zorgen dan weer voor meer intensere kleur- en smaakvariatie (op dezelfde tijdspanne dan een kouder klimaat).

Denk aan landen zoals India (vooral Amrut en Paul John) en Taiwan (Kavalan). Zij hebben dan weer een Angels’ Share dat extreem hoog ligt. Hun whisky gaat door het klimaat veel sneller hun kleuren, smaken en aroma’s afgeven en is dan ook veel sneller rijp dan bijv. de Schotse.

 

  1. De duur van het rijpingsproces

Hoe langer de whisky in het rijpingsvat ligt, hoe meer invloed van het vat en hoe donkerder de kleur uiteindelijk gaat worden. Vergelijk het met een theezakje dat je lang (donkere kleur) of minder lang (lichtere kleur) in je thee laat zitten.

 

  1. Soort vaten die gebruikt worden

Eveneens belangrijk voor de kleur is het feit of het een first fill, second fill of refill vat betreft.

Een first fill vat wordt voor de eerste keer herbruikt. Dit wil dan ook zeggen dat dit vat meer kleur kan afgeven als bijv. een second fill vat, wat dus voor de 2de keer herbruikt wordt. Telkens een vat herbruikt wordt, verliest het immers een deel van zijn kleur (en aroma’s) aan de whisky.

 

  1. De kunstmatige kleurstof E150

Deze kleurstof E150 is eigenlijk de naam voor een karamelkleurstof.

Deze kleurstof wordt wel eens gebruikt door de distilleerderijen om hun whisky er ouder te doen uitzien. En ouder betekend : lekkerder, kwalitatiever, én duurder. Althans, voor de meeste consumenten toch.

Een andere reden waarom deze kleurstof gebruikt wordt, is om whisky die uit verschillende batchen komen, een consistente kleur te geven. Deze malt moet er immers steeds hetzelfde uitzien voor de consument.

Hoewel dit extreem zoet goedje maar in zeer kleine hoeveelheden wordt gebruikt en dan om deze reden ook geen smaak zou afgeven aan de whisky, stellen puristen zich hier toch vragen bij. Volgens hen wordt hun geliefkoosde single malt er wel degelijk iets zoeter door.

Wil je zeker weten dat je favoriete single malt niet is bijgekleurd : let dan voor op het etiket. Staat hier iets van ‘natural colour’ of ‘non-coloured’, dan kan je zeker zijn dat er geen karamelkleurstof  E150 is toegevoegd. Trouwens : bij onafhankelijke bottelaars gebeurt dit vrijwel nooit.

 

De soorten whisky smaken en aroma’s

Om te beginnen kunnen we alle whisky’s die er zijn opdelen in ruwweg 4 verschillende categorieën.

  • Geurig en fleurig

Dit type whisky is vaak zacht, rond en mild van smaak, makkelijk drinkbaar, subtiel en elegant. Je herkent ze dikwijls al aan de droge neus.

De whisky smaken hier doen denken aan noten, gemaaid gras, bloemen, vijgen en natuurgeuren. Ook een zekere stoffigheid kan je tegenkomen, met aroma’s als bloem (meel), cornflakes en noten.

The Glenlivet, Glenfiddich en Macallan zijn hiervan goede voorbeelden

 

  •  Fruitig en kruidig

Denk vooral aan boomgaardfruit, zoals perzik en abrikoos, maar ook exotische tinten zoals mango. Whisky smaken en aroma’s van vanille, kokosnoot en hout van Amerikaanse eik, met dikwijls een afdronk die kruidig is, zoals kaneel of nootmuskaat.

De smaak van deze whisky’s kunnen dus zowel scherp als zacht zijn. Zo kunnen deze Single Malts ook pittig uit de hoek komen, met bijv. veel witte peper, en tegelijk zacht als koekjes en ‘fruitcake’. De zoetigheid van honing komen we bij deze whisky’s ook regelmatig tegen.

Aberfeldy, The Balvenie en Bruichladdich zijn typisch hiervoor.

 

  • Vol & rijk

Whisky’s uit deze categorie zijn uitgesproken en vol karakter. Je ervaart intense smaken met zoete invloeden, gedroogd fruit zoals rozijnen, dadels en gedroogde abrikozen, karamel en noten. Deze diepe whisky’s zijn dikwijls zoet, en kunnen ook iets vlezig hebben. Ze zijn ook meestal wat donkerder van kleur.

Kom je deze smaken tegen, dan wijst dit op een rijping op ex-sherry vaten (van Europees eikenhout).

Glenfarclas, Oban, Glenmorangie en Redbreast zijn mooie voorbeelden.

 

  • Krachtig & rokerig

Sterke, intense smaken in combinatie met rook, eikenhout en zelfs onverwachte dingen zoals teer, gerookte makreel en verbrand rubber. Hoe raar het ook klinkt, dit kan zeer aangenaam zijn. Ook het ziltige en jodiumachtige gaat hier regelmatig terugkomen.

Ze hebben dikwijls een olieachtige structuur, maar ook een zoete kant, om het evenwicht te bewaren.

Aanraders zijn Caol Ila, Lagavulin, Ardbeg, Kilchoman en Laphroaig.

 

De vele whisky smaken en aroma’s tot in de details

En nu de praktijk : het draait natuurlijk allemaal om proeven, proeven en nog eens proeven. Je zintuigen moeten getraind worden, dat gaat natuurlijk niet van vandaag op morgen. Oefen je genoeg, dan gaat het herkennen van de verschillende whisky aroma’s steeds beter lukken, én dus ook leuker worden. Niet slecht, toch?

Ben je een beginnende drinker, dan is het verstandig om het algemeen te houden. We bedoelen hiermee dat je niet te specifiek gaat, maar je fixeert op termen zoals : fruitig, houtachtig, wijnachtig, graanachtig of  zwavelachtig.

Later kunnen we nog een stapje verder gaan natuurlijk. Maar voorlopig volstaat dit. Deze verschillende types zijn reeds voldoende om een whisky, de ingrediënten en het productieproces erachter te kunnen herkennen.

Uiteindelijk ga je beter kunnen onderscheiden welke types je bevallen en welke whisky’s je liever wilt vermijden.  Het proeven en analyseren van geuren en smaken in whisky is dan ook een kunst op zich, wat iedereen gaandeweg kan leren. Na een tijdje ga je ook de verschillende regio’s herkennen door bijv. enkel te ruiken aan je whisky.

 

Het aromawiel of whisky wheel

Smaakwiel van whisky, ontworpen door Agroscope, laat ons verschillende geuren, smaken en aroma's zienDit aroma whisky wiel is ontworpen door Agroscope, en is een heel handig hulpmiddel om je op weg te helpen om de vele whisky smaken en aroma’s te helpen herkennen.

De verschillende whisky aroma’s staan hier per kleur mooi afgebeeld. En er wordt gebruik gemaakt van subcategorieën om het allemaal nog wat duidelijker te maken.

Veel ervaren drinkers blijven zelfs regelmatig deze grafiek gebruiken, waaronder mezelf.

Ook zijn ze aan te raden om een goed idee te krijgen waar de grote verschillen zitten in de enorme keuze aan whisky.

Je kan nu, mits wat oefening, je smaakbeleving herkennen en, heel belangrijk, deze ook omzetten in woorden.

De bekende grafiek, waar verschillende variaties van bestaan, is oorspronkelijk in de jaren 70 door Charles MacLean samengesteld om het differentiëren tussen de whisky smaken veel eenvoudiger te maken voor whisky drinkers.

Ben je whisky aan het ruiken en proeven, probeer dan aan de hand van het ‘Whisky Wheel’ de verschillende componenten te analyseren.

Bron: https://www.agroscope.admin.ch/agroscope/en/home/topics/food/wine-destillate/extension-beverages-distillate.html

 

De smakenkaart of flavour map

Van deze ‘smakenkaart’ bestaan verschillende versies.

Deze versie is van malts.com. Uiteindelijk zijn ze hetzelfde, enkel de whisky’s die erop staan, verschillen.

Verdeeld in 4 secties, wordt ze vaak gebruikt om te weten te komen waar een bepaalde whisky zich bevindt qua smaakpatroon.

 

  • Hoe meer naar boven, hoe rokeriger

Single malts in het kwadrant rokerig bevatten allemaal waarneembare hoeveelheden turf, gebrand tijdens het moutproces.

Ze variëren van gearomatiseerde rook van een sigarenbox, tot gerookte haring en kampbuur. Ze worden belichaamd door Islay malts zoals Lagavulin, Ardbeg en Caol Ila.

Smakenkaart voor whisky smaken en aroma's,

  • Hoe meer naar beneden, hoe delicater

Voor de whisky’s aan deze kant van de as wordt doorgaans geen turf gebruikt tijdens het moutproces.

Hoewel een opwaartse beweging langs de as een toenemende complexiteit laat zien, gaat dat niet gepaard met een waarneembaar rookgehalte afkomstig van turf.

In de richting van het lichte uiteinde is er een bloemige, grassige frisheid.

Meer naar de vollere kant van de kaart ontstaan subtielere smaken, zoals noten, gerst en biscuit.

 

  • Hoe meer naar links, hoe lichter de whisky

Aan deze kant van de verticale as staan whisky’s die gekenmerkt worden door frisse smaken: groen gras, zacht fruit, graan.

In dergelijke smaken zijn processen waarneembaar die zich voltrekken in de distilleerderij.

Denk aan fermentatie of de vorm en de omvang van de distilleerketels.

 

  • Hoe meer naar rechts, hoe rijker van smaak

Whisky’s aan de volle kant van de as hebben kenmerken die vaak afkomstig zijn van het hout dat gebruikt wordt tijdens de rijping. Typerende aroma’s variëren van vanille (afkomstig van vaten van Amerikaans eikenhout) tot noten, chocolade en gedroogd fruit (van vaten van Europees eikenhout). Het maakt verschil in smaak of een vat voor het eerst gevuld of opnieuw gebruikt wordt.

Whisky flavour map’  Bron : www.malts.com

 

Foodpairing

Ook foodparing kan heel interessant zijn. De smaak van bepaalde whisky’s komt nog meer tot zijn recht als hier het gepaste gerecht bij geserveerd wordt. Dit hoeft trouwens niet een heel gerecht te zijn, meestal gaat het om een hapje of amuse gueule. Echter met de juiste combinatie kan je wel eens heel aangenaam verrast worden!

Enkele voorbeelden :

  • lichte, fruitige whisky’s zoals Arran en AnCnoc gaan zeer goed samen met sushi, gerookte zalm of zachte kazen.
  • op Sherry vaten gerijpte whisky’s zoals Glendronach en Glenfarclas kan je heerlijk combineren met steak, varkensvlees of donkere chocola.
  • licht geturfde whisky’s zoals bijv. Bowmore passen goed bij oesters, foie gras, haggis, fazant of gerookte makreel.
  • zwaar geturfde whisky’s, denk aan Lagavulin en Ardbeg, vragen om sterke smaken zoals ziltige oesters, gerookte vis, haggis of blauwe kazen.

Denk erom dat dit algemene richtlijnen zijn. Veel distilleerderijen brengen veel verschillende bottelingen uit, dus hangt het er ook nog vanaf welke botteling je juist hebt.

Foodparing vraagt dan ook om enige ervaring. Maar er is niets dat je belet om verschillende dingen uit te proberen.

 

Related post

Leave a Comment

Your email address will not be published.