Whisky leren proeven als een expert

Een speydram glas, ideaal om te leren whiskey proeven

Whisky leren proeven? Hoe begin ik eraan?

 Leer het hier, op de juiste manier

 

 

Inleiding

Natuurlijk is het moeilijk om whisky te leren proeven, als je nog nooit eerder whisky gedronken hebt.

Maar daarvoor zijn wij er natuurlijk : de samples én proefpakketjes van ‘SingleMaltSamples’.

 

Onder het moto ‘whisky drinken voor beginners’ hebben wij de Beginners pakketten in het leven geroepen : zowel het ‘Discovery’ als het ‘Explorer pakket, absolute aanraders.

Dit zijn 6 verschillende whisky staaltjes van telkens 4cl, evenwichtig en gevarieerd samengesteld voor de beginnende drinker.

Er is dan ook enorm veel variatie in de Single Malt wereld, en dat maakt het juist zo interessant.

 

Eénmaal gewend aan het alcoholpercentage (en dat gaat vrij snel), kan je echt beginnen met je zintuigen uit te dagen en te prikkelen, via het ruiken en het proeven.

Whisky-experts en reviewers kunnen soms enorm veel smaken en geuren halen uit één enkele dram. Laat je hier zeker niet door ontmoedigen. We gaan eerst leren wandelen, voordat we gaan lopen.

 

Het beste whisky glas 

Het Glencairn glas

De Glencairn. Een tasting glas met voet, breder vanonder en smallere opening vanboven.

 

Een glas dat speciaal, voor en door de whisky industrie ontwikkeld werd.

Het heeft een perfecte tulpvorm, en dit met een reden natuurlijk.

De aroma’s van de whisky kunnen zich op deze manier ten volle kunnen ontwikkelen.

Nadeel is dat het vrij duur is in aankoop, terwijl andere glazen even geschikt zijn.

 

 

 

 

Het Speydram glas

Een Speydram tasting glas heeft een brede voet en is robuust

Dit glas is eveneens zeer geschikt om whisky te leren proeven.

Hetzelfde principe als het Glencairn glas, maar dan zonder voet.

Het is robuust, en onomkantelbaar. En er bestaan 2 versies van : de 10cl en de 20cl versie.

Het grote voordeel aan dit glas : je whisky wordt (licht) mee opgewarmd terwijl je het vasthoudt.

Dit ‘opwarmen’ zorgt ervoor dat er meer aroma’s vrijkomen.

 

Een ander voordeel, vooral voor beginnende whisky drinkers, is dat het vrij smal is aan de bovenkant.

Dit zorgt ervoor dat bij het ruiken, de alcohol minder prominent aanwezig gaat zijn (dan bij een bredere bovenkant).

 

 

 

Het Snifter glas

Het snifter tasting glas is een elegant glas, en is iets breder aan de onderkant dan aan de bovenkant

Ook dit glas is sterk aan te bevelen. 

Dit voelt wat fijner aan als het Glencairn glas, en is wat fragieler, maar geeft ongeveer dezelfde beleving.

Nadeel hier is dat het wat moeilijker is om de whisky opgewarmd te krijgen in je handpalm.

Langs de andere kant oogt dit glas wat ‘sjieker’.

Ook qua afmetingen is het glas vergelijkbaar met het Glencairn glas.

Het wordt bovendien zeer vaak gebruikt bij whisky tastings.

 

 

 

Overige glazen

Het beste whiskyglas is moeilijk te bepalen. Dit is ook vaak een persoonlijke keuze.

Buiten deze 3 hierboven zijn er nog andere glazen die je kan gebruiken om ten volle van je whisk(e)y te kunnen genieten :

Een Porto of Sherry glas kan ook zeker dienen. Deze hebben ook die mooie tulpvorm. En zelfs een (klein) Cognac- of wijnglas kan zorgen voor een goede beleving.

 

Kijk eens in je kast en waarschijnlijk vind je wel een glas dat je kan gebruiken. Houdt echter wel rekening met enkele basisprincipes.

Dit blijft telkens hetzelfde : het glas moet breed zijn vanonder, en wordt smaller naar boven toe. De tulpvorm dus.

Dit zorgt ervoor dat de geuren en smaken aan de bodem genoeg plaats hebben om los te komen, en zich aan de bovenkant van het glas kunnen concentreren.

Let wel : hoe groter je glas, hoe sterker de alcohol gaat doordringen als je eraan ruikt. Persoonlijk wissel ik af tussen de verschillende glazen, en telkens krijgt mijn whisky een andere dimensie… interessant!

 

Het alombekende ‘Tumbler’ glas wat je vaak ziet in films en reclamespots, is niet geschikt voor een Single Malt Whisky. Het is te breed aan de bovenkant, wat ervoor zorgt dat teveel whisky aroma’s verloren gaan. Dit glas kan je eventueel wel gebruiken om een Amerikaanse blend te drinken, al dan niet met ijsblokjes.

 

Hoe je whisky drinken? puur? of met water?

Een gouden tip : begin steeds met de whisky puur (ook ‘neat’ genoemd) te proeven.

Vind je het alcoholpercentage nog steeds te hoog? Doe er dan 3 tot maximaal 10 druppels water bij (doe dit met een pipetje, of gebruik een koffielepeltje).

Let wel op dat je de whisky niet te veel afwatert. Hierdoor zal hij teveel van zijn aroma’s verliezen.

Algemene regel is dat je bij whisky’s beneden 46% moet oppassen met water bij te voegen (maar natuurlijk blijft dit een persoonlijke voorkeur).

 

Heb je een whisky die op vatsterkte (Cask Strength) gebotteld is (over het algemeen boven 50% alc) , dan is het dikwijls juist raadzaam om wat water bij te voegen.

Met het toevoegen van water (ook al is het maar 1 druppeltje) ga je nl. de oppervlaktespanning breken, waardoor de aroma’s de kans hebben om vrij te komen. Ook de temperatuur van de whisky gaat lichtjes stijgen, wat op zijn beurt voor meer vrijgave van geuren en smaken zorgt.

En natuurlijk het belangrijkste : je alcoholpercentage gaat dalen. Een te hoog alcoholpercentage gaat je smaakpapillen (te) sterk verdoven, zodat je niets meer proeft. Dit willen we uiteraard vermijden.

 

Gebruik voor het afwateren best flesjeswater (sommigen gebruiken ook gewoon kraantjeswater, maar dat hangt ook van de hardheid af van je water uit de kraan. In ieder geval is een laag gehalte aan mineralen in je water een must).

Geef de whisky een minuutje de tijd om zich te mengen met het water, en ruik/proef opnieuw.  Bij veel whisky’s gaan er ook andere smaken en geuren vrijkomen wanneer men wat water toevoegt.

De meeste ervaren drinkers proeven hun whisky eerst puur, en gaan dan experimenteren met (enkele druppels) water.

 

Het omslagpunt

Het is ook zo dat elke whisky een bepaald omslagpunt heeft. Op dit punt is je whisky op zijn best.

Voeg je te weinig water bij, ben je nog niet op dit punt en prikkelt je whisky nog te hard in je neus en op je tong. De aroma’s blijven dus nog teveel verborgen in je whisky. Voeg je teveel water toe, ben je voorbij dit punt en ben je teveel aroma’s aan het verliezen.

Het is juist het moeilijkste (en daarbij ook het interessantste) om dit punt juist te bereiken zodat de whisky op zijn best is en ten volle zijn geuren en smaken kan afgeven.

 

Ijsblokjes?

Je merkt het al, over ijsblokjes wordt hier niet gesproken.

Dit heeft dan ook een reden. Ijs gaat je whisky afkoelen, waardoor er veel te veel smaken verloren gaan. Ook gaat het ijs, éénmaal gesmolten, je whisky te sterk verdunnen, waardoor er opnieuw te veel aroma’s gaan verdwijnen. Het alc% gaat onder 40% komen, en dan is het eigenlijk geen whisky meer.

Doe dus nooit ijsblokjes bij een Single Malt Whisky !

 

 We gaan whisky leren proeven

1. De neus / het ruiken

We schenken de whisky in.

Een 2cl volstaat voor een stevige dram (bij ons krijg je 4cl zodat je telkens minstens 2 drams hebt).

Beweeg het glas (zachtjes) in rondjes zodat de whisky een klein beetje danst. De whisky heeft tenslotte een hele tijd in het vat gezeten en daarna nog een tijdje in de fles. Zuurstof wordt toegevoegd en de verdamping begint.

Geef hem nu even de tijd om te ademen en om ‘los te komen’. Hoe ouder de whisky, hoe meer tijd hij nodig heeft.

Natuurlijk kan je al eens ruiken aan je whisky.

Een algemene regel : laat de godendrank een tijdje openstaan, en dit een minuut per jaar dat hij in het vat gerijpt heeft. Een 25-jarige whisky zou je dus, jawel, 25 minuten de tijd moeten geven voordat je hem daadwerkelijk gaat proeven. Dit om hem de tijd te geven zich te mengen met de zuurstof in de lucht. Het gaat ervoor zorgen dat de aroma’s de tijd krijgen om ‘naar buiten te komen’.

Ondertussen blijf je, met tussenpozen, rustig ruiken aan je glas. Je gaat ook merken dat de geur van sommige whisky’s blijft evolueren.

 

Ontelbaar verschillende geuren

Vanille, boter, braambessen, bloemen, hout, gras, zout, kaneel, appels, witte peper, chocolade, ananas,… Maar ook geuren zoals rook, teer, mest, verf en asfalt. Je kan het zo gek niet bedenken. De lijst van geuren (en smaken) die je in whisky kan aantreffen is eindeloos.

Een hele reeks van whiskyflessen. De variatie in whisky (en whisky proeven) is dan ook enorm.De variëteit in Single Malt Whisky is dan ook enorm!

En het begint allemaal met de geur. Je reukorgaan bevat dan ook miljoenen receptoren om al deze verschillende geuren te herkennen. 

En hoe meer je whisky leert proeven en ruiken, hoe makkelijker dit gaat worden.

Zeker bij een meer complexe whisky is het aan te raden om je tijd te nemen om de vele verschillende aroma’s uit de Single Malt te halen.

Smaak en geur gaan immers hand in hand.

Weet dat je smaak wordt beïnvloed door je reukvermogen? Sterker nog, hoe complexer de smaak, hoe belangrijker je geurzintuig is!

 

We ruiken verder

Steek je neus in het glas, en ruik enkele malen zachtjes aan de whisky. Laat er telkens ongeveer een minuutje tussen. Probeer nu eens wat geuren te herkennen.

Denk (nog) niet te specifiek, maar hou het algemeen : licht, fris, zwaar, vol, fruitig, bloemachtig, grassig, kruidig, rokerig, turfachtig.

Je zal merken dat je eerste snuif vol alcohol zit, de tweede zoeter en fruitiger zal zijn en de derde meer warmte uitstraalt. Blijf je een sterke alcoholgeur waarnemen terwijl je neus prikkelt, dan is dit een teken dat je zachter moet ruiken of best wat water toevoegt.

 

Kijk ook eens naar de whisky

Bekijk de kleur en dit liefst tegen een lichte achtergrond.

Een donkerkleurige whisky is vaak lang op Port of Sherry vaten gerijpt, terwijl een lichtere whisky meestal op Bourbon vaten gerijpt is.

 

Kijk ook eens naar de ‘tranen’

Zakken deze tranen vrij snel naar beneden, dan hebben we te maken met een ‘speelse’ whisky (dikwijls met hoger alcoholgehalte) en een lichte body.  Blijven deze ‘tranen’ lang hangen, dan hebben we te maken met een stevige/zware body.

Je merkt het : neem vooral je tijd tijdens het whisky proeven.

 

Tasting wheel

Je kan ook de smakenkaart (of ‘tasting wheel’) erbij nemen, dit is een mooi hulpmiddel om te gebruiken, zowel bij het ruiken als het proeven.

Leg deze langs je, en probeer er smaken uit te halen die voor jou opvallend zijn, of eruit springen.

 

2. De smaak / het whisky proeven

Neem een klein slokje.

Deze eerste slok is slechts een indicatie : pas vanaf de 2de, maar vooral na de 3de slok, ga je de whisky ten volle ervaren.

Oordeel dus niet voordat je minstens 3x geproefd hebt.

En onthoud dat slechts een klein slokje genoeg is.

 

Laat de whisky telkens goed rondgaan in je mond.

Verschillende gedeeltes van je tong verwerken namelijk verschillende smaken.

Een reeks van single malt samples op een rijOok hier weer een tip : hoe ouder de whisky, hoe complexer, en dus hoe langer je de whisky in je mond houdt (een algemene regel is 5 tot 15 sec).

Je gaat ook merken dat de whisky warmer en zachter wordt.

 

Zuig echter nooit zuurstof bij in je mond, zoals je zou doen wanneer je wijn proeft.

Door het hoge alcoholgehalte van de whisky (minstens 40%) zal je je smaakpapillen gewoon verdoven. Dat is natuurlijk niet de bedoeling.

Experts zullen dit wel doen, doch zeer beperkt. Ze doen dit om de ‘foutjes’ uit de whisky te halen. Dit is echter een techniek die je zeer goed moet beheersen.

 

Probeer de verschillende smaken te proeven en te herkennen.

Sommige accenten zullen zeer moeilijk te proeven zijn… geen probleem, dit is pure training.

En denk eraan : ieders smaakervaring is anders.

Goed of fout bestaat niet : dit is jouw ervaring. Het zou best kunnen dat iemand anders andere smaken ervaart dan jij.

 

3. De finish

Nu gaan we doorslikken : let hierbij op de afdronk (de ‘finish’ dus).

Whisky gaan we immers nooit uitspuwen zoals wijn, omdat we dan de ‘afdronk’ of ‘finish’ niet ervaren. De ‘finish’ is immers een belangrijk onderdeel bij het whiskyproeven.  Welke smaken ervaar je nu achteraan in je keel? En hoe lang blijft de smaak in je mond en keel hangen?

Sommige whisky’s hebben een lange afdronk, andere een korte. Van middellang wordt ook gesproken. Ook hier ervaren we weer verschillende smaakcomponenten.

Je merkt het, uiteindelijk kan het 30 minuten of langer duren, voordat we onze eerste dram leeg hebben.

Denk eraan : dit is geen shot tequila. Zeker wanneer je een whisky voor het eerst proeft is het goed om je tijd te nemen en rustig te drinken.

Whisky is een zeer complexe drank.  Daarom kunnen we het niet vaak genoeg benadrukken, neem je tijd zodat je de whisky ten volle kan ervaren.

 

Whisky leren proeven : nog enkele tips

  • We proeven whisky altijd op kamertemperatuur.  Zeker niet in de koelkast of diepvriezer. We zouden door de koude, teveel smaak verliezen.
  • Een whiskyfles bewaar je altijd rechtopstaand. We willen geen kurksmaak in onze whisky.
  • Eenmaal je fles open is, kan je whisky wel even bewaren.

Hou er wel rekening mee dat er steeds meer en meer zuurstof in je fles komt te zitten, en dit de smaak kan beïnvloeden. Zowel positief als negatief.

Eenmaal je fles bijna leeg is, kan je ze beter zo snel mogelijk leeg drinken. Op dit moment is de hoeveelheid zuurstof in je fles te hoog, en gaat dit vrijwel zeker een negatieve invloed op de smaak van je geliefde drank hebben.

Heb je een zwaar geturfde whisky, kan het best zijn dat hij veel van zijn ‘peat’ verliest.

  • Denk eraan dat licht een negatieve invloed heeft op je whisky

Bewaar hem daarom steeds in de koker of doos. Heb je deze niet, zorg dan gewoon dat je fles aan niet teveel licht wordt blootgesteld.

Als je je verder gaat ontwikkelen in het ‘whisky leren drinken’, ga je meer op de complexiteit en balans van de whisky letten. Dan kan je je meer hierop focussen, met het bepalen van de line-up. Je gaat dan steeds eindigen met de meest complexe whisky.

  • De turfwhisky’s hou je altijd tot het laatste, omdat zij (zeker de zwaardere) dikwijls een overheersende smaak hebben. Je zou een zachtere whisky, na een ‘peaty whisky’, niet meer naar behoren proeven.

Heb je een ‘peat’ whisky gedronken, en wil je achteraf toch nog een lichtere whisky proeven, dan kan een goede slok water samen met een stukje brood helpen.

Vergeet dan ook niet om je glas goed uit te spoelen.

Weet je niet altijd welke de turfwhisky’s zijn? Op deze website staat bij elke whisky, of hij helemaal niet, dan wel licht of zwaar geturfd is (peat).

Ook de ‘smakenkaart’ kan je hierbij helpen.

Hou je deze regels in acht, dan hoef je in principe je glas ook niet te spoelen.

  • Ga niet telkens water drinken tussen je whisky’s.

Je smaakpapillen zijn immers na enkele slokken whisky reeds aangepast aan het hoge alcoholpercentage. Drink je tussen elke whisky water, ga je telkens je smaakpapillen opnieuw ‘resetten’.

Drink je bijv. 6 whisky’s op een avond, kan je bijv. na de 3de , wel eens een goede slok water nemen.

 

Related post

Leave a Comment

Your email address will not be published.

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.